{"id":37087,"date":"2026-09-14T17:01:42","date_gmt":"2026-09-14T15:01:42","guid":{"rendered":"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/?p=37087"},"modified":"2026-10-20T12:24:05","modified_gmt":"2026-10-20T10:24:05","slug":"ocultar-el-error-que-convierte-una-crisis-en-escandalo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/2026\/09\/14\/ocultar-el-error-que-convierte-una-crisis-en-escandalo\/","title":{"rendered":"Ocultar: el error que convierte una crisis en esc\u00e1ndalo"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">He escrito ya sobre <a href=\"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/2026\/01\/05\/3-objetivos-y-3-errores-clasicos-en-la-comunicacion-de-crisis\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">los errores cl\u00e1sicos de la vocer\u00eda en una crisis<\/a>: la sobreactuaci\u00f3n, la arrogancia, el menosprecio al afectado, el silencio prolongado. Son errores conocidos, documentados y, en general, reversibles. Un vocero arrogante puede corregirse en la siguiente rueda de prensa. Un silencio de veinticuatro horas puede compensarse con una comunicaci\u00f3n posterior s\u00f3lida.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hay un error que no admite esa segunda oportunidad: ocultar hechos que despu\u00e9s salen a la luz. No es un error m\u00e1s de la lista. Es el que <strong>convierte una crisis gestionable en un esc\u00e1ndalo intratable<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Una cosa es la crisis, otra el esc\u00e1ndalo<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Conviene separar los dos conceptos, porque en la pr\u00e1ctica se confunden constantemente:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Una crisis es un evento disruptivo del status quo institucional: un accidente, un fen\u00f3meno climatol\u00f3gico, un fallo de servicio, una denuncia. Tiene un origen, y ese origen puede gestionarse con m\u00e9todo.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>El esc\u00e1ndalo es otra cosa. Como lo define en el a\u00f1o 2001 <a href=\"https:\/\/es.scribd.com\/document\/33442279\/El-Escandalo-Politico-John-B-Thompson\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" title=\"\">Thompson<\/a>: <em>es una acci\u00f3n o acontecimiento que implica cierto grado de transgresi\u00f3n de valores o normas, puesto en conocimiento de terceros, y que resulta lo suficientemente serio como para provocar una respuesta p\u00fablica. El esc\u00e1ndalo no nace del hecho en s\u00ed: nace de que ese hecho se revele, y de la reacci\u00f3n posterior de quien lo protagoniza<\/em>.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Esta distinci\u00f3n es la que explica por qu\u00e9 la ocultaci\u00f3n es el error que multiplica todo lo dem\u00e1s. Cuando una organizaci\u00f3n o un gobierno oculta informaci\u00f3n durante una crisis, no est\u00e1 evitando el esc\u00e1ndalo. <strong>Est\u00e1 fabricando las condiciones exactas para que aparezca<\/strong>, con un agravante que no ten\u00eda la crisis original: la transgresi\u00f3n de segundo orden.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" width=\"1200\" height=\"675\" src=\"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/ocultar_construir-1200x675.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-37116\" srcset=\"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/ocultar_construir-1200x675.jpg 1200w, https:\/\/ramonramon.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/ocultar_construir-850x478.jpg 850w, https:\/\/ramonramon.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/ocultar_construir-250x141.jpg 250w\" sizes=\"(max-width: 1200px) 100vw, 1200px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">#image_title<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">C\u00f3mo se construye un esc\u00e1ndalo, paso a paso<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">La secuencia es siempre la misma, y quien la conoce puede anticiparla:<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Transgresi\u00f3n.<\/strong> Ocurre el hecho: el error, el accidente, la falta.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Ocultaci\u00f3n.<\/strong> En lugar de comunicar, se guarda silencio o se maquilla la informaci\u00f3n.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Revelaci\u00f3n p\u00fablica.<\/strong> El hecho ocultado sale a la luz, casi siempre por una v\u00eda que la organizaci\u00f3n no controla: un periodista, una filtraci\u00f3n, una red social.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Alegaciones p\u00fablicas.<\/strong> El responsable se defiende. Si lo hace con credibilidad y rigor, el da\u00f1o puede contenerse ah\u00ed.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Desaprobaci\u00f3n p\u00fablica.<\/strong> Si la defensa falla, o si se percibe como insincera, la opini\u00f3n p\u00fablica amplifica el rechazo.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Transgresi\u00f3n de segundo orden.<\/strong> Y aqu\u00ed est\u00e1 la trampa: el afectado, al defenderse mal (con insensibilidad, con una mentira adicional, con cinismo), no solo revive el esc\u00e1ndalo original. Abre un frente nuevo, muchas veces m\u00e1s da\u00f1ino que el primero.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Esa transgresi\u00f3n de segundo orden casi nunca es el hecho que origin\u00f3 la crisis. Es la ocultaci\u00f3n. Es el desmentido que result\u00f3 falso. Es la frase que se contradice tres d\u00edas despu\u00e9s con un documento que aparece en la prensa.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Lo he visto una y otra vez analizando crisis institucionales en distintos pa\u00edses: la crisis que se recuerda no suele ser la primera falta, sino la mentira que se cont\u00f3 para taparla.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Esc\u00e1ndalo circunscrito y esc\u00e1ndalo medi\u00e1tico<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">No todos los esc\u00e1ndalos escalan igual, y esto importa para dimensionar la respuesta. Un esc\u00e1ndalo circunscrito se sostiene sobre una transgresi\u00f3n de primer orden, con publicidad tradicional (una comparecencia, un comunicado) y una vida relativamente corta. Un esc\u00e1ndalo medi\u00e1tico combina transgresiones de primer y segundo orden, se sostiene con publicidad y viralidad digital, y su marco espaciotemporal deja de estar circunscrito: se instala, se replica, se convierte en referencia.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">La ocultaci\u00f3n es, casi siempre, lo que empuja un esc\u00e1ndalo del primer tipo al segundo.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">El protocolo que s\u00ed funciona<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Frente a esto, el m\u00e9todo es conocido y no admite atajos. Lo ordeno como lo aplico:<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Atender a las v\u00edctimas o detener la causa de la crisis.<\/strong> Antes de comunicar nada, hay que parar lo que est\u00e1 generando el da\u00f1o (un fen\u00f3meno climatol\u00f3gico, un fallo de seguridad, lo que sea) y atender a quienes lo sufren. Comunicar sin haber hecho esto primero es, en el mejor de los casos, tibio, y en el peor, c\u00ednico.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Monitorizaci\u00f3n constante.<\/strong> No se gestiona lo que no se mide. Hay que saber en tiempo real qu\u00e9 se dice, d\u00f3nde y con qu\u00e9 intensidad.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Comunicaci\u00f3n veloz, pero con datos precisos, confirmados y certeros.<\/strong> Rapidez sin precisi\u00f3n es tan peligrosa como precisi\u00f3n sin rapidez. Las dos condiciones son innegociables: <strong>no se comunica lo que no est\u00e1 confirmado, y no se tarda m\u00e1s de lo estrictamente necesario en confirmarlo<\/strong>.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Un solo vocero, asesorado por un comit\u00e9 de atenci\u00f3n a la crisis.<\/strong> La dispersi\u00f3n de voces es, en s\u00ed misma, una segunda crisis. El comit\u00e9 delibera; el vocero comunica. Nunca al rev\u00e9s.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Recuperar el status quo previo.<\/strong> El objetivo no es \u201cganar\u201d el relato de la crisis. Es regresar, en el menor tiempo posible, al escenario de normalidad anterior al evento.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Comunicaci\u00f3n constante durante todo el proceso.<\/strong> No hay un \u00fanico comunicado que cierre una crisis. Hay un flujo sostenido, coherente con lo que se sabe en cada momento, hasta la resoluci\u00f3n.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Este protocolo falla por completo si en el paso tres se introduce, aunque sea parcialmente, la ocultaci\u00f3n. Todo lo dem\u00e1s (el vocero \u00fanico, el comit\u00e9, la monitorizaci\u00f3n) deja de servir en el momento en que <strong>el vocero dice algo que no es cierto, o que omite deliberadamente un hecho relevante<\/strong>. A partir de ah\u00ed, ya no se est\u00e1 gestionando la crisis original. Se est\u00e1 gestionando el hallazgo posterior de lo ocultado, que siempre es peor.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" width=\"1200\" height=\"675\" src=\"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/ocultar_metodo-1200x675.jpg\" alt=\"M\u00e9todo antecede al milagro, tambi\u00e9n en comunicaci\u00f3n de crisis\" class=\"wp-image-37117\" srcset=\"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/ocultar_metodo-1200x675.jpg 1200w, https:\/\/ramonramon.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/ocultar_metodo-850x478.jpg 850w, https:\/\/ramonramon.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/ocultar_metodo-250x141.jpg 250w\" sizes=\"(max-width: 1200px) 100vw, 1200px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">M\u00e9todo antecede al milagro, tambi\u00e9n en comunicaci\u00f3n de crisis<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">El m\u00e9todo antecede al milagro<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nunca olviden: <strong>lo primero es atender a las v\u00edctimas<\/strong>, antes incluso de comunicar. Y nunca, <strong>nunca, se debe salir a comunicar sin datos reales, ni negar la gravedad de una crisis<\/strong>, porque lo \u00fanico que se consigue as\u00ed es agravarla. La ocultaci\u00f3n es exactamente esa negaci\u00f3n, llevada a su forma m\u00e1s peligrosa: no se niega la gravedad del hecho, se niega la existencia misma del hecho.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ning\u00fan vocero, por h\u00e1bil que sea, puede sostener con talento lo que el m\u00e9todo no sostuvo desde el minuto uno. El m\u00e9todo antecede al milagro, tambi\u00e9n en crisis. Y el primer art\u00edculo de ese m\u00e9todo es simple de enunciar y dif\u00edcil de traicionar: lo que se oculta, se revela, y cuando se revela, cuesta el doble.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sigo esta idea, con los niveles de gravedad de una crisis y varios casos reales, en el siguiente post: C\u00f3mo se organiza un cuarto de crisis.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Si tu organizaci\u00f3n o gobierno est\u00e1 gestionando una crisis o quiere preparar su comit\u00e9 de atenci\u00f3n antes de que llegue, en RRyC\u00eda podemos ayudarte a dise\u00f1ar el protocolo, sin compromiso.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Este an\u00e1lisis se conecta con otras piezas del blog sobre comunicaci\u00f3n de crisis. Relacionados:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><a href=\"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/2026\/01\/05\/3-objetivos-y-3-errores-clasicos-en-la-comunicacion-de-crisis\/\">3 objetivos y 3 errores cl\u00e1sicos en la comunicaci\u00f3n de crisis<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/2026\/01\/17\/guia-esencial-para-gestionar-una-crisis-de-reputacion\/\">Gu\u00eda esencial para gestionar una crisis de reputaci\u00f3n<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/2026\/07\/18\/el-riesgo-del-backfire-en-la-sobreactuacion-politica-el-ejemplo-de-las-togas-en-espana\/\">El riesgo del backfire en la sobreactuaci\u00f3n pol\u00edtica: el ejemplo de las togas en Espa\u00f1a<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/2026\/09\/17\/como-se-organiza-un-cuarto-de-crisis-niveles-elementos-y-los-casos-que-lo-demuestran\/\">C\u00f3mo se organiza un cuarto de crisis: niveles, elementos y los casos que lo demuestran<\/a><\/li>\n\n<li><a href=\"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/2025\/07\/11\/como-actuar-en-las-primeras-24-horas-de-una-crisis-politica\/\">Crisis pol\u00edtica: qu\u00e9 hacer en las primeras 24 horas<\/a><\/li>\n\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Este an\u00e1lisis forma parte de la gu\u00eda de <a href=\"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/crisis-reputacion\/\"><strong>crisis y reputaci\u00f3n: prevenci\u00f3n, respuesta y recuperaci\u00f3n<\/strong><\/a> de Ram\u00f3n Ram\u00f3n y RRyC\u00eda.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sobreactuaci\u00f3n, arrogancia, menosprecio y silencio son errores conocidos de vocer\u00eda en crisis. Ninguno destruye tanto como ocultar hechos que despu\u00e9s se revelan. Explico por qu\u00e9 la ocultaci\u00f3n multiplica la crisis en esc\u00e1ndalo, seg\u00fan Thompson, y el protocolo ordenado que todo comit\u00e9 de crisis debe seguir.<\/p>\n","protected":false},"author":2070,"featured_media":37115,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":""},"categories":[5517],"tags":[4970,229,3978,5306],"class_list":["post-37087","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-comunicacion-de-crisis","tag-comunicacion-de-crisis","tag-crisis","tag-gestion-de-crisis","tag-reputacion-institucional"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t<!-- All in One SEO Pro 5.0.2 - aioseo.com -->\n\t<meta name=\"description\" content=\"Por qu\u00e9 ocultar hechos en una crisis es peor que la sobreactuaci\u00f3n, la arrogancia o el silencio, y el protocolo que s\u00ed funciona para evitarlo.\" \/>\n\t<meta name=\"robots\" content=\"max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n\t<meta name=\"author\" content=\"Ram\u00f3n Ram\u00f3n\"\/>\n\t<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/2026\/09\/14\/ocultar-el-error-que-convierte-una-crisis-en-escandalo\/\" \/>\n\t<meta name=\"generator\" content=\"All in One SEO Pro (AIOSEO) 5.0.2\" \/>\n\n\t\t<!-- Google tag (gtag.js) -->\n<script async src=\"https:\/\/www.googletagmanager.com\/gtag\/js?id=G-5BVWGR1LLZ\"><\/script>\n<script>\n  window.dataLayer = window.dataLayer || [];\n  function gtag(){dataLayer.push(arguments);}\n  gtag('js', new Date());\n\n  gtag('config', 'G-5BVWGR1LLZ');\n<\/script>\n\t\t<meta property=\"og:locale\" content=\"es_ES\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:site_name\" content=\"Ram\u00f3n Ram\u00f3n - Comunicaci\u00f3n pol\u00edtica y campa\u00f1as electorales\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:title\" content=\"Ocultar en crisis: el error que la convierte en esc\u00e1ndalo\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:description\" content=\"Por qu\u00e9 ocultar hechos en una crisis es peor que la sobreactuaci\u00f3n, la arrogancia o el silencio, y el protocolo que s\u00ed funciona para evitarlo.\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/2026\/09\/14\/ocultar-el-error-que-convierte-una-crisis-en-escandalo\/\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/ocultar_1.jpg\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:image:secure_url\" content=\"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/ocultar_1.jpg\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1042\" \/>\n\t\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"669\" \/>\n\t\t<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-09-14T15:01:42+00:00\" \/>\n\t\t<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-10-20T10:24:05+00:00\" \/>\n\t\t<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/ramonramon\" \/>\n\t\t<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n\t\t<meta name=\"twitter:site\" content=\"@ramonramon\" \/>\n\t\t<meta name=\"twitter:title\" content=\"Ocultar en crisis: el error que la convierte en esc\u00e1ndalo\" \/>\n\t\t<meta name=\"twitter:description\" content=\"Por qu\u00e9 ocultar hechos en una crisis es peor que la sobreactuaci\u00f3n, la arrogancia o el silencio, y el protocolo que s\u00ed funciona para evitarlo.\" \/>\n\t\t<meta name=\"twitter:image\" content=\"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/ocultar_1.jpg\" \/>\n\t\t<script type=\"application\/ld+json\" class=\"aioseo-schema\">\n\t\t\t{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"BlogPosting\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ramonramon.org\\\/blog\\\/2026\\\/09\\\/14\\\/ocultar-el-error-que-convierte-una-crisis-en-escandalo\\\/#blogposting\",\"name\":\"Ocultar en crisis: el error que la convierte en esc\\u00e1ndalo\",\"headline\":\"Ocultar: el error que convierte una crisis en esc\\u00e1ndalo\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ramonramon.org\\\/#person\"},\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ramonramon.org\\\/#person\"},\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"url\":\"https:\\\/\\\/ramonramon.org\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/09\\\/ocultar_1.jpg\",\"width\":1042,\"height\":669,\"caption\":\"#image_title\"},\"datePublished\":\"2026-09-14T17:01:42+02:00\",\"dateModified\":\"2026-10-20T12:24:05+02:00\",\"inLanguage\":\"es-ES\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ramonramon.org\\\/blog\\\/2026\\\/09\\\/14\\\/ocultar-el-error-que-convierte-una-crisis-en-escandalo\\\/#webpage\"},\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ramonramon.org\\\/blog\\\/2026\\\/09\\\/14\\\/ocultar-el-error-que-convierte-una-crisis-en-escandalo\\\/#webpage\"},\"articleSection\":\"Comunicaci\\u00f3n de crisis, comunicaci\\u00f3n de crisis, crisis, gesti\\u00f3n de crisis, reputaci\\u00f3n institucional\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ramonramon.org\\\/blog\\\/2026\\\/09\\\/14\\\/ocultar-el-error-que-convierte-una-crisis-en-escandalo\\\/#breadcrumblist\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ramonramon.org\\\/blog\\\/#listItem\",\"position\":1,\"name\":\"Inicio\",\"item\":\"https:\\\/\\\/ramonramon.org\\\/blog\\\/\",\"nextItem\":{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ramonramon.org\\\/blog\\\/category\\\/comunicacion-de-crisis\\\/#listItem\",\"name\":\"Comunicaci\\u00f3n de crisis\"}},{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ramonramon.org\\\/blog\\\/category\\\/comunicacion-de-crisis\\\/#listItem\",\"position\":2,\"name\":\"Comunicaci\\u00f3n de crisis\",\"item\":\"https:\\\/\\\/ramonramon.org\\\/blog\\\/category\\\/comunicacion-de-crisis\\\/\",\"nextItem\":{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ramonramon.org\\\/blog\\\/2026\\\/09\\\/14\\\/ocultar-el-error-que-convierte-una-crisis-en-escandalo\\\/#listItem\",\"name\":\"Ocultar: el error que convierte una crisis en esc\\u00e1ndalo\"},\"previousItem\":{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ramonramon.org\\\/blog\\\/#listItem\",\"name\":\"Inicio\"}},{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ramonramon.org\\\/blog\\\/2026\\\/09\\\/14\\\/ocultar-el-error-que-convierte-una-crisis-en-escandalo\\\/#listItem\",\"position\":3,\"name\":\"Ocultar: el error que convierte una crisis en esc\\u00e1ndalo\",\"previousItem\":{\"@type\":\"ListItem\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ramonramon.org\\\/blog\\\/category\\\/comunicacion-de-crisis\\\/#listItem\",\"name\":\"Comunicaci\\u00f3n de crisis\"}}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ramonramon.org\\\/#person\",\"name\":\"Ram\\u00f3n Ram\\u00f3n\",\"image\":\"https:\\\/\\\/ramonramon.org\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2022\\\/11\\\/Ramon-e1718096862483.jpg\",\"alternateName\":\"Ram\\u00f3n Ram\\u00f3n S\\u00e1nchez\",\"url\":\"https:\\\/\\\/ramonramon.org\\\/sobre-ramon-ramon\\\/\",\"jobTitle\":\"Consultor pol\\u00edtico internacional\",\"description\":\"Consultor internacional en comunicaci\\u00f3n pol\\u00edtica y estrategia, fundador de RRyC\\u00eda. Casi treinta a\\u00f1os asesorando campa\\u00f1as electorales, gobiernos e instituciones en Espa\\u00f1a y Latinoam\\u00e9rica.\",\"worksFor\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ramonramon.org\\\/#organization\"},\"knowsAbout\":[\"Comunicaci\\u00f3n pol\\u00edtica\",\"Campa\\u00f1as electorales\",\"Estrategia electoral\",\"Comunicaci\\u00f3n de gobierno\",\"Comunicaci\\u00f3n de crisis\",\"Reputaci\\u00f3n institucional\",\"Tecnopol\\u00edtica\",\"Gobierno abierto\",\"Inteligencia artificial en pol\\u00edtica\",\"Desinformaci\\u00f3n\",\"AEO y GEO\"],\"award\":[\"Napolitan Victory Award 2018: Blog Pol\\u00edtico del A\\u00f1o\",\"Nominado a Consultor Pol\\u00edtico del A\\u00f1o, Napolitan Victory Awards 2018\",\"Reed Latino 2016\",\"Reed Latino 2018\",\"Victory Awards 2015\",\"Washington COMPOL, 100 profesionales pol\\u00edticos m\\u00e1s influyentes (2017 y 2019)\"],\"alumniOf\":[{\"@type\":\"CollegeOrUniversity\",\"name\":\"Universidad de M\\u00e1laga\"},{\"@type\":\"EducationalOrganization\",\"name\":\"EOI Escuela de Organizaci\\u00f3n Industrial\"}],\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.wikidata.org\\\/wiki\\\/Q141777231\",\"https:\\\/\\\/www.linkedin.com\\\/in\\\/ramonramon\\\/\",\"https:\\\/\\\/x.com\\\/ramonramon\",\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/ramonramon\",\"https:\\\/\\\/www.instagram.com\\\/ramonramonsa\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.youtube.com\\\/user\\\/ramonramonsa\",\"https:\\\/\\\/bsky.app\\\/profile\\\/ramonramon.bsky.social\",\"https:\\\/\\\/ramonramoncia.substack.com\\\/\",\"https:\\\/\\\/beersandpolitics.com\\\/ramon-ramon\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.flickr.com\\\/photos\\\/154815252@N07\\\/albums\",\"https:\\\/\\\/www.slideshare.net\\\/ramonramonsa\"],\"subjectOf\":[{\"@type\":\"NewsArticle\",\"headline\":\"Ram\\u00f3n Ram\\u00f3n gana primer lugar por Mejor spot viral en campa\\u00f1a electoral\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.elfinanciero.com.mx\\\/nacional\\\/ramon-ramon-gana-primer-lugar-por-mejor-spot-viral-en-campana-electoral\\\/\",\"datePublished\":\"2016-10-24\",\"publisher\":{\"@type\":\"Organization\",\"name\":\"El Financiero\"}},{\"@type\":\"NewsArticle\",\"headline\":\"\\u00c1lvaro Ramos contrata estrategas extranjeros para recta final de su campa\\u00f1a\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.nacion.com\\\/politica\\\/alvaro-ramos-contrata-estrategas-extranjeros-para\\\/YHM2CIP7EFDH7F3R44QJ5EASDM\\\/story\\\/\",\"datePublished\":\"2026-01-29\",\"publisher\":{\"@type\":\"Organization\",\"name\":\"La Naci\\u00f3n (Costa Rica)\"}},{\"@type\":\"ProfilePage\",\"name\":\"Ram\\u00f3n Ram\\u00f3n\",\"url\":\"https:\\\/\\\/beersandpolitics.com\\\/ramon-ramon\\\/\",\"publisher\":{\"@type\":\"Organization\",\"name\":\"Beers&Politics\"}},{\"@type\":\"OpinionNewsArticle\",\"headline\":\"Apuntes de Panam\\u00e1\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.eleconomista.com.mx\\\/opinion\\\/Apuntes-de-Panama-20190509-0131.html\",\"datePublished\":\"2019-05-09\",\"publisher\":{\"@type\":\"Organization\",\"name\":\"El Economista (M\\u00e9xico)\"}},{\"@type\":\"OpinionNewsArticle\",\"headline\":\"Voto bronca 2021\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.eleconomista.com.mx\\\/opinion\\\/Voto-bronca-2021-20210613-0087.html\",\"datePublished\":\"2021-06-13\",\"publisher\":{\"@type\":\"Organization\",\"name\":\"El Economista (M\\u00e9xico)\"}},{\"@type\":\"OpinionNewsArticle\",\"headline\":\"El d\\u00eda en que gan\\u00f3 Miguel Barbosa (un ejercicio de periodismo ficci\\u00f3n)\",\"url\":\"https:\\\/\\\/retodiario.com\\\/otros-medios\\\/2019\\\/05\\\/29\\\/el-dia-en-que-gano-miguel-barbosa-un-ejercicio-de-periodismo-ficcion\\\/\",\"datePublished\":\"2019-05-29\",\"author\":{\"@type\":\"Person\",\"name\":\"Mario Alberto Mej\\u00eda\"},\"publisher\":{\"@type\":\"Organization\",\"name\":\"Reto Diario\"}},{\"@type\":\"EducationEvent\",\"name\":\"Curso Gobierno Abierto CEPAL y Universidad de Costa Rica\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.cepal.org\\\/sites\\\/default\\\/files\\\/courses\\\/files\\\/curso_sobre_gobierno_abierto_universidad_costa_rica.pdf\",\"startDate\":\"2016-03-14\",\"endDate\":\"2016-03-18\",\"eventAttendanceMode\":\"https:\\\/\\\/schema.org\\\/OfflineEventAttendanceMode\",\"location\":{\"@type\":\"Place\",\"name\":\"Universidad de Costa Rica\",\"address\":{\"@type\":\"PostalAddress\",\"addressLocality\":\"San Jos\\u00e9\",\"addressCountry\":\"CR\"}},\"organizer\":[{\"@type\":\"Organization\",\"name\":\"CEPAL\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.cepal.org\\\/\"},{\"@type\":\"CollegeOrUniversity\",\"name\":\"Universidad de Costa Rica\"}],\"performer\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ramonramon.org\\\/#person\"}},{\"@type\":\"Event\",\"name\":\"JIAP 2016: Soberan\\u00eda tecnol\\u00f3gica, creaci\\u00f3n de riqueza y futuro para Uruguay\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.asiap.org\\\/AsIAP\\\/index.php\\\/programa-jiap-2016\\\/6210\",\"startDate\":\"2016-10\",\"organizer\":{\"@type\":\"Organization\",\"name\":\"AsIAP, Asociaci\\u00f3n de Inform\\u00e1ticos del Uruguay\"},\"location\":{\"@type\":\"Place\",\"name\":\"JIAP 2016\",\"address\":{\"@type\":\"PostalAddress\",\"addressCountry\":\"UY\"}},\"performer\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ramonramon.org\\\/#person\"}},{\"@type\":\"OpinionNewsArticle\",\"headline\":\"\\u00bfY d\\u00f3nde qued\\u00f3 la Lap Top de Jorge M\\u00e1ttar?\",\"description\":\"Columna Al Portador sobre el II Curso sobre Gobierno Abierto de la CEPAL (ONU) en Puebla, que cita al experto espa\\u00f1ol Ram\\u00f3n Ram\\u00f3n S\\u00e1nchez. Recogida en la S\\u00edntesis Ejecutiva del Ayuntamiento de Puebla del 4 de diciembre de 2013, p\\u00e1gina 27.\",\"url\":\"https:\\\/\\\/memorias.pueblacapital.gob.mx\\\/component\\\/docman\\\/doc_view\\\/7622-04-de-diciembre-2013?Itemid=#page=27\",\"datePublished\":\"2013-12-04\",\"author\":{\"@type\":\"Person\",\"name\":\"Alejandro Mondrag\\u00f3n\"},\"publisher\":{\"@type\":\"Organization\",\"name\":\"Status Puebla\"},\"about\":{\"@type\":\"EducationEvent\",\"name\":\"II Curso sobre Gobierno Abierto CEPAL\",\"performer\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ramonramon.org\\\/#person\"},\"startDate\":\"2013-11\",\"location\":{\"@type\":\"Place\",\"name\":\"Centro Integral de Servicios\",\"address\":{\"@type\":\"PostalAddress\",\"addressLocality\":\"Puebla\",\"addressCountry\":\"MX\"}},\"organizer\":{\"@type\":\"Organization\",\"name\":\"CEPAL\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.cepal.org\\\/\"}}}]},{\"@type\":\"ProfessionalService\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ramonramon.org\\\/#organization\",\"name\":\"RRyC\\u00eda\",\"alternateName\":\"Ram\\u00f3n Ram\\u00f3n & C\\u00eda\",\"url\":\"https:\\\/\\\/ramonramon.org\\\/\",\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.wikidata.org\\\/wiki\\\/Q141780140\",\"https:\\\/\\\/www.instagram.com\\\/ramonramon_cia\\\/\",\"https:\\\/\\\/ramonramon.com\\\/\"],\"logo\":\"https:\\\/\\\/ramonramon.org\\\/wp-content\\\/uploads\\\/logo-ramon-ramon-redes2.jpg\",\"image\":\"https:\\\/\\\/ramonramon.org\\\/wp-content\\\/uploads\\\/logo-ramon-ramon-redes2.jpg\",\"description\":\"Firma de estrategia y comunicaci\\u00f3n pol\\u00edtica: campa\\u00f1as electorales, comunicaci\\u00f3n de gobierno, crisis y reputaci\\u00f3n, inteligencia narrativa y tecnopol\\u00edtica en Espa\\u00f1a y Latinoam\\u00e9rica.\",\"founder\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ramonramon.org\\\/#person\"},\"address\":{\"@type\":\"PostalAddress\",\"addressLocality\":\"M\\u00e1laga\",\"addressRegion\":\"Andaluc\\u00eda\",\"addressCountry\":\"ES\"},\"areaServed\":[\"Espa\\u00f1a\",\"M\\u00e9xico\",\"Costa Rica\",\"Rep\\u00fablica Dominicana\",\"Honduras\",\"Guatemala\",\"Colombia\",\"Paraguay\",\"Ecuador\",\"Panam\\u00e1\",\"Latinoam\\u00e9rica\"],\"knowsAbout\":[\"Consultor\\u00eda pol\\u00edtica\",\"Campa\\u00f1as electorales\",\"Comunicaci\\u00f3n de gobierno\",\"Comunicaci\\u00f3n de crisis\",\"Inteligencia narrativa\",\"Tecnopol\\u00edtica\"],\"contactPoint\":{\"@type\":\"ContactPoint\",\"contactType\":\"Consultas comerciales\",\"url\":\"https:\\\/\\\/ramonramon.org\\\/contacto\\\/\",\"availableLanguage\":[\"es\",\"en\"]}},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ramonramon.org\\\/blog\\\/2026\\\/09\\\/14\\\/ocultar-el-error-que-convierte-una-crisis-en-escandalo\\\/#webpage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/ramonramon.org\\\/blog\\\/2026\\\/09\\\/14\\\/ocultar-el-error-que-convierte-una-crisis-en-escandalo\\\/\",\"name\":\"Ocultar en crisis: el error que la convierte en esc\\u00e1ndalo\",\"description\":\"Por qu\\u00e9 ocultar hechos en una crisis es peor que la sobreactuaci\\u00f3n, la arrogancia o el silencio, y el protocolo que s\\u00ed funciona para evitarlo.\",\"inLanguage\":\"es-ES\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ramonramon.org\\\/blog\\\/#website\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ramonramon.org\\\/blog\\\/2026\\\/09\\\/14\\\/ocultar-el-error-que-convierte-una-crisis-en-escandalo\\\/#breadcrumblist\"},\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ramonramon.org\\\/#person\"},\"creator\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ramonramon.org\\\/#person\"},\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"url\":\"https:\\\/\\\/ramonramon.org\\\/blog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/09\\\/ocultar_1.jpg\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ramonramon.org\\\/blog\\\/2026\\\/09\\\/14\\\/ocultar-el-error-que-convierte-una-crisis-en-escandalo\\\/#mainImage\",\"width\":1042,\"height\":669,\"caption\":\"#image_title\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ramonramon.org\\\/blog\\\/2026\\\/09\\\/14\\\/ocultar-el-error-que-convierte-una-crisis-en-escandalo\\\/#mainImage\"},\"datePublished\":\"2026-09-14T17:01:42+02:00\",\"dateModified\":\"2026-10-20T12:24:05+02:00\"},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/ramonramon.org\\\/blog\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/ramonramon.org\\\/blog\\\/\",\"name\":\"Ram\\u00f3n Ram\\u00f3n \\u00b7 Comunicaci\\u00f3n pol\\u00edtica y campa\\u00f1as electorales\",\"alternateName\":\"Blog de Ram\\u00f3n Ram\\u00f3n\",\"description\":\"Comunicaci\\u00f3n pol\\u00edtica y campa\\u00f1as electorales\",\"inLanguage\":\"es-ES\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/ramonramon.org\\\/#person\"}}]}\n\t\t<\/script>\n\t\t<!-- All in One SEO Pro -->\r\n\t\t<title>Ocultar en crisis: el error que la convierte en esc\u00e1ndalo<\/title>\n\n","aioseo_head_json":{"title":"Ocultar en crisis: el error que la convierte en esc\u00e1ndalo","description":"Por qu\u00e9 ocultar hechos en una crisis es peor que la sobreactuaci\u00f3n, la arrogancia o el silencio, y el protocolo que s\u00ed funciona para evitarlo.","canonical_url":"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/2026\/09\/14\/ocultar-el-error-que-convierte-una-crisis-en-escandalo\/","robots":"max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1","keywords":"","webmasterTools":{"miscellaneous":"&lt;!-- Google tag (gtag.js) --&gt;\n&lt;script async src=\"https:\/\/www.googletagmanager.com\/gtag\/js?id=G-5BVWGR1LLZ\"&gt;&lt;\/script&gt;\n&lt;script&gt;\n  window.dataLayer = window.dataLayer || [];\n  function gtag(){dataLayer.push(arguments);}\n  gtag('js', new Date());\n\n  gtag('config', 'G-5BVWGR1LLZ');\n&lt;\/script&gt;"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"BlogPosting","@id":"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/2026\/09\/14\/ocultar-el-error-que-convierte-una-crisis-en-escandalo\/#blogposting","name":"Ocultar en crisis: el error que la convierte en esc\u00e1ndalo","headline":"Ocultar: el error que convierte una crisis en esc\u00e1ndalo","author":{"@id":"https:\/\/ramonramon.org\/#person"},"publisher":{"@id":"https:\/\/ramonramon.org\/#person"},"image":{"@type":"ImageObject","url":"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/ocultar_1.jpg","width":1042,"height":669,"caption":"#image_title"},"datePublished":"2026-09-14T17:01:42+02:00","dateModified":"2026-10-20T12:24:05+02:00","inLanguage":"es-ES","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/2026\/09\/14\/ocultar-el-error-que-convierte-una-crisis-en-escandalo\/#webpage"},"isPartOf":{"@id":"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/2026\/09\/14\/ocultar-el-error-que-convierte-una-crisis-en-escandalo\/#webpage"},"articleSection":"Comunicaci\u00f3n de crisis, comunicaci\u00f3n de crisis, crisis, gesti\u00f3n de crisis, reputaci\u00f3n institucional"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/2026\/09\/14\/ocultar-el-error-que-convierte-una-crisis-en-escandalo\/#breadcrumblist","itemListElement":[{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/#listItem","position":1,"name":"Inicio","item":"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/","nextItem":{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/category\/comunicacion-de-crisis\/#listItem","name":"Comunicaci\u00f3n de crisis"}},{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/category\/comunicacion-de-crisis\/#listItem","position":2,"name":"Comunicaci\u00f3n de crisis","item":"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/category\/comunicacion-de-crisis\/","nextItem":{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/2026\/09\/14\/ocultar-el-error-que-convierte-una-crisis-en-escandalo\/#listItem","name":"Ocultar: el error que convierte una crisis en esc\u00e1ndalo"},"previousItem":{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/#listItem","name":"Inicio"}},{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/2026\/09\/14\/ocultar-el-error-que-convierte-una-crisis-en-escandalo\/#listItem","position":3,"name":"Ocultar: el error que convierte una crisis en esc\u00e1ndalo","previousItem":{"@type":"ListItem","@id":"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/category\/comunicacion-de-crisis\/#listItem","name":"Comunicaci\u00f3n de crisis"}}]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/ramonramon.org\/#person","name":"Ram\u00f3n Ram\u00f3n","image":"https:\/\/ramonramon.org\/wp-content\/uploads\/2022\/11\/Ramon-e1718096862483.jpg","alternateName":"Ram\u00f3n Ram\u00f3n S\u00e1nchez","url":"https:\/\/ramonramon.org\/sobre-ramon-ramon\/","jobTitle":"Consultor pol\u00edtico internacional","description":"Consultor internacional en comunicaci\u00f3n pol\u00edtica y estrategia, fundador de RRyC\u00eda. Casi treinta a\u00f1os asesorando campa\u00f1as electorales, gobiernos e instituciones en Espa\u00f1a y Latinoam\u00e9rica.","worksFor":{"@id":"https:\/\/ramonramon.org\/#organization"},"knowsAbout":["Comunicaci\u00f3n pol\u00edtica","Campa\u00f1as electorales","Estrategia electoral","Comunicaci\u00f3n de gobierno","Comunicaci\u00f3n de crisis","Reputaci\u00f3n institucional","Tecnopol\u00edtica","Gobierno abierto","Inteligencia artificial en pol\u00edtica","Desinformaci\u00f3n","AEO y GEO"],"award":["Napolitan Victory Award 2018: Blog Pol\u00edtico del A\u00f1o","Nominado a Consultor Pol\u00edtico del A\u00f1o, Napolitan Victory Awards 2018","Reed Latino 2016","Reed Latino 2018","Victory Awards 2015","Washington COMPOL, 100 profesionales pol\u00edticos m\u00e1s influyentes (2017 y 2019)"],"alumniOf":[{"@type":"CollegeOrUniversity","name":"Universidad de M\u00e1laga"},{"@type":"EducationalOrganization","name":"EOI Escuela de Organizaci\u00f3n Industrial"}],"sameAs":["https:\/\/www.wikidata.org\/wiki\/Q141777231","https:\/\/www.linkedin.com\/in\/ramonramon\/","https:\/\/x.com\/ramonramon","https:\/\/www.facebook.com\/ramonramon","https:\/\/www.instagram.com\/ramonramonsa\/","https:\/\/www.youtube.com\/user\/ramonramonsa","https:\/\/bsky.app\/profile\/ramonramon.bsky.social","https:\/\/ramonramoncia.substack.com\/","https:\/\/beersandpolitics.com\/ramon-ramon\/","https:\/\/www.flickr.com\/photos\/154815252@N07\/albums","https:\/\/www.slideshare.net\/ramonramonsa"],"subjectOf":[{"@type":"NewsArticle","headline":"Ram\u00f3n Ram\u00f3n gana primer lugar por Mejor spot viral en campa\u00f1a electoral","url":"https:\/\/www.elfinanciero.com.mx\/nacional\/ramon-ramon-gana-primer-lugar-por-mejor-spot-viral-en-campana-electoral\/","datePublished":"2016-10-24","publisher":{"@type":"Organization","name":"El Financiero"}},{"@type":"NewsArticle","headline":"\u00c1lvaro Ramos contrata estrategas extranjeros para recta final de su campa\u00f1a","url":"https:\/\/www.nacion.com\/politica\/alvaro-ramos-contrata-estrategas-extranjeros-para\/YHM2CIP7EFDH7F3R44QJ5EASDM\/story\/","datePublished":"2026-01-29","publisher":{"@type":"Organization","name":"La Naci\u00f3n (Costa Rica)"}},{"@type":"ProfilePage","name":"Ram\u00f3n Ram\u00f3n","url":"https:\/\/beersandpolitics.com\/ramon-ramon\/","publisher":{"@type":"Organization","name":"Beers&Politics"}},{"@type":"OpinionNewsArticle","headline":"Apuntes de Panam\u00e1","url":"https:\/\/www.eleconomista.com.mx\/opinion\/Apuntes-de-Panama-20190509-0131.html","datePublished":"2019-05-09","publisher":{"@type":"Organization","name":"El Economista (M\u00e9xico)"}},{"@type":"OpinionNewsArticle","headline":"Voto bronca 2021","url":"https:\/\/www.eleconomista.com.mx\/opinion\/Voto-bronca-2021-20210613-0087.html","datePublished":"2021-06-13","publisher":{"@type":"Organization","name":"El Economista (M\u00e9xico)"}},{"@type":"OpinionNewsArticle","headline":"El d\u00eda en que gan\u00f3 Miguel Barbosa (un ejercicio de periodismo ficci\u00f3n)","url":"https:\/\/retodiario.com\/otros-medios\/2019\/05\/29\/el-dia-en-que-gano-miguel-barbosa-un-ejercicio-de-periodismo-ficcion\/","datePublished":"2019-05-29","author":{"@type":"Person","name":"Mario Alberto Mej\u00eda"},"publisher":{"@type":"Organization","name":"Reto Diario"}},{"@type":"EducationEvent","name":"Curso Gobierno Abierto CEPAL y Universidad de Costa Rica","url":"https:\/\/www.cepal.org\/sites\/default\/files\/courses\/files\/curso_sobre_gobierno_abierto_universidad_costa_rica.pdf","startDate":"2016-03-14","endDate":"2016-03-18","eventAttendanceMode":"https:\/\/schema.org\/OfflineEventAttendanceMode","location":{"@type":"Place","name":"Universidad de Costa Rica","address":{"@type":"PostalAddress","addressLocality":"San Jos\u00e9","addressCountry":"CR"}},"organizer":[{"@type":"Organization","name":"CEPAL","url":"https:\/\/www.cepal.org\/"},{"@type":"CollegeOrUniversity","name":"Universidad de Costa Rica"}],"performer":{"@id":"https:\/\/ramonramon.org\/#person"}},{"@type":"Event","name":"JIAP 2016: Soberan\u00eda tecnol\u00f3gica, creaci\u00f3n de riqueza y futuro para Uruguay","url":"https:\/\/www.asiap.org\/AsIAP\/index.php\/programa-jiap-2016\/6210","startDate":"2016-10","organizer":{"@type":"Organization","name":"AsIAP, Asociaci\u00f3n de Inform\u00e1ticos del Uruguay"},"location":{"@type":"Place","name":"JIAP 2016","address":{"@type":"PostalAddress","addressCountry":"UY"}},"performer":{"@id":"https:\/\/ramonramon.org\/#person"}},{"@type":"OpinionNewsArticle","headline":"\u00bfY d\u00f3nde qued\u00f3 la Lap Top de Jorge M\u00e1ttar?","description":"Columna Al Portador sobre el II Curso sobre Gobierno Abierto de la CEPAL (ONU) en Puebla, que cita al experto espa\u00f1ol Ram\u00f3n Ram\u00f3n S\u00e1nchez. Recogida en la S\u00edntesis Ejecutiva del Ayuntamiento de Puebla del 4 de diciembre de 2013, p\u00e1gina 27.","url":"https:\/\/memorias.pueblacapital.gob.mx\/component\/docman\/doc_view\/7622-04-de-diciembre-2013?Itemid=#page=27","datePublished":"2013-12-04","author":{"@type":"Person","name":"Alejandro Mondrag\u00f3n"},"publisher":{"@type":"Organization","name":"Status Puebla"},"about":{"@type":"EducationEvent","name":"II Curso sobre Gobierno Abierto CEPAL","performer":{"@id":"https:\/\/ramonramon.org\/#person"},"startDate":"2013-11","location":{"@type":"Place","name":"Centro Integral de Servicios","address":{"@type":"PostalAddress","addressLocality":"Puebla","addressCountry":"MX"}},"organizer":{"@type":"Organization","name":"CEPAL","url":"https:\/\/www.cepal.org\/"}}}]},{"@type":"ProfessionalService","@id":"https:\/\/ramonramon.org\/#organization","name":"RRyC\u00eda","alternateName":"Ram\u00f3n Ram\u00f3n & C\u00eda","url":"https:\/\/ramonramon.org\/","sameAs":["https:\/\/www.wikidata.org\/wiki\/Q141780140","https:\/\/www.instagram.com\/ramonramon_cia\/","https:\/\/ramonramon.com\/"],"logo":"https:\/\/ramonramon.org\/wp-content\/uploads\/logo-ramon-ramon-redes2.jpg","image":"https:\/\/ramonramon.org\/wp-content\/uploads\/logo-ramon-ramon-redes2.jpg","description":"Firma de estrategia y comunicaci\u00f3n pol\u00edtica: campa\u00f1as electorales, comunicaci\u00f3n de gobierno, crisis y reputaci\u00f3n, inteligencia narrativa y tecnopol\u00edtica en Espa\u00f1a y Latinoam\u00e9rica.","founder":{"@id":"https:\/\/ramonramon.org\/#person"},"address":{"@type":"PostalAddress","addressLocality":"M\u00e1laga","addressRegion":"Andaluc\u00eda","addressCountry":"ES"},"areaServed":["Espa\u00f1a","M\u00e9xico","Costa Rica","Rep\u00fablica Dominicana","Honduras","Guatemala","Colombia","Paraguay","Ecuador","Panam\u00e1","Latinoam\u00e9rica"],"knowsAbout":["Consultor\u00eda pol\u00edtica","Campa\u00f1as electorales","Comunicaci\u00f3n de gobierno","Comunicaci\u00f3n de crisis","Inteligencia narrativa","Tecnopol\u00edtica"],"contactPoint":{"@type":"ContactPoint","contactType":"Consultas comerciales","url":"https:\/\/ramonramon.org\/contacto\/","availableLanguage":["es","en"]}},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/2026\/09\/14\/ocultar-el-error-que-convierte-una-crisis-en-escandalo\/#webpage","url":"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/2026\/09\/14\/ocultar-el-error-que-convierte-una-crisis-en-escandalo\/","name":"Ocultar en crisis: el error que la convierte en esc\u00e1ndalo","description":"Por qu\u00e9 ocultar hechos en una crisis es peor que la sobreactuaci\u00f3n, la arrogancia o el silencio, y el protocolo que s\u00ed funciona para evitarlo.","inLanguage":"es-ES","isPartOf":{"@id":"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/#website"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/2026\/09\/14\/ocultar-el-error-que-convierte-una-crisis-en-escandalo\/#breadcrumblist"},"author":{"@id":"https:\/\/ramonramon.org\/#person"},"creator":{"@id":"https:\/\/ramonramon.org\/#person"},"image":{"@type":"ImageObject","url":"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/ocultar_1.jpg","@id":"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/2026\/09\/14\/ocultar-el-error-que-convierte-una-crisis-en-escandalo\/#mainImage","width":1042,"height":669,"caption":"#image_title"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/2026\/09\/14\/ocultar-el-error-que-convierte-una-crisis-en-escandalo\/#mainImage"},"datePublished":"2026-09-14T17:01:42+02:00","dateModified":"2026-10-20T12:24:05+02:00"},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/#website","url":"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/","name":"Ram\u00f3n Ram\u00f3n \u00b7 Comunicaci\u00f3n pol\u00edtica y campa\u00f1as electorales","alternateName":"Blog de Ram\u00f3n Ram\u00f3n","description":"Comunicaci\u00f3n pol\u00edtica y campa\u00f1as electorales","inLanguage":"es-ES","publisher":{"@id":"https:\/\/ramonramon.org\/#person"}}]},"og:locale":"es_ES","og:site_name":"Ram\u00f3n Ram\u00f3n - Comunicaci\u00f3n pol\u00edtica y campa\u00f1as electorales","og:type":"article","og:title":"Ocultar en crisis: el error que la convierte en esc\u00e1ndalo","og:description":"Por qu\u00e9 ocultar hechos en una crisis es peor que la sobreactuaci\u00f3n, la arrogancia o el silencio, y el protocolo que s\u00ed funciona para evitarlo.","og:url":"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/2026\/09\/14\/ocultar-el-error-que-convierte-una-crisis-en-escandalo\/","og:image":"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/ocultar_1.jpg","og:image:secure_url":"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/ocultar_1.jpg","og:image:width":1042,"og:image:height":669,"article:published_time":"2026-09-14T15:01:42+00:00","article:modified_time":"2026-10-20T10:24:05+00:00","article:publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/ramonramon","twitter:card":"summary_large_image","twitter:site":"@ramonramon","twitter:title":"Ocultar en crisis: el error que la convierte en esc\u00e1ndalo","twitter:description":"Por qu\u00e9 ocultar hechos en una crisis es peor que la sobreactuaci\u00f3n, la arrogancia o el silencio, y el protocolo que s\u00ed funciona para evitarlo.","twitter:image":"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/ocultar_1.jpg"},"aioseo_meta_data":{"post_id":"37087","title":"Ocultar en crisis: el error que la convierte en esc\u00e1ndalo","description":"Por qu\u00e9 ocultar hechos en una crisis es peor que la sobreactuaci\u00f3n, la arrogancia o el silencio, y el protocolo que s\u00ed funciona para evitarlo.","keywords":null,"keyphrases":{"focus":[],"additional":[]},"primary_term":null,"canonical_url":null,"og_title":null,"og_description":null,"og_object_type":"default","og_image_type":"default","og_image_url":null,"og_image_width":null,"og_image_height":null,"og_image_custom_url":null,"og_image_custom_fields":null,"og_video":"","og_custom_url":null,"og_article_section":null,"og_article_tags":null,"twitter_use_og":true,"twitter_card":"default","twitter_image_type":"default","twitter_image_url":null,"twitter_image_custom_url":null,"twitter_image_custom_fields":null,"twitter_title":null,"twitter_description":null,"schema":{"blockGraphs":[],"customGraphs":[],"default":{"data":{"Article":[],"Course":[],"Dataset":[],"FAQPage":[],"Movie":[],"Person":[],"Product":[],"ProductReview":[],"Car":[],"Recipe":[],"Service":[],"SoftwareApplication":[],"WebPage":[]},"graphName":"BlogPosting","isEnabled":true},"graphs":[]},"schema_type":"default","schema_type_options":null,"pillar_content":false,"robots_default":true,"robots_noindex":false,"robots_noarchive":false,"robots_nosnippet":false,"robots_nofollow":false,"robots_noimageindex":false,"robots_noodp":false,"robots_notranslate":false,"robots_max_snippet":"-1","robots_max_videopreview":"-1","robots_max_imagepreview":"large","priority":null,"frequency":"default","local_seo":null,"seo_analyzer_scan_date":"2026-10-20 10:25:48","breadcrumb_settings":null,"limit_modified_date":false,"ai":{"faqs":[],"keyPoints":[],"schemas":[],"titles":[],"descriptions":[],"socialPosts":{"email":{"subject":"","preview":"","content":""},"linkedin":[],"twitter":[],"facebook":[],"instagram":[]}},"created":"2026-09-12 09:55:50","updated":"2026-10-20 15:05:13","focus_keyword":null,"additional_keywords":null,"truseo_locale":null,"reviewed_by":"0"},"aioseo_breadcrumb":"<div class=\"aioseo-breadcrumbs\"><span class=\"aioseo-breadcrumb\">\n\t<a href=\"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/\" title=\"Inicio\">Inicio<\/a>\n<\/span><span class=\"aioseo-breadcrumb-separator\">\u00bb<\/span><span class=\"aioseo-breadcrumb\">\n\t<a href=\"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/category\/comunicacion-de-crisis\/\" title=\"Comunicaci\u00f3n de crisis\">Comunicaci\u00f3n de crisis<\/a>\n<\/span><span class=\"aioseo-breadcrumb-separator\">\u00bb<\/span><span class=\"aioseo-breadcrumb\">\n\tOcultar: el error que convierte una crisis en esc\u00e1ndalo\n<\/span><\/div>","aioseo_breadcrumb_json":[{"label":"Inicio","link":"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/"},{"label":"Comunicaci\u00f3n de crisis","link":"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/category\/comunicacion-de-crisis\/"},{"label":"Ocultar: el error que convierte una crisis en esc\u00e1ndalo","link":"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/2026\/09\/14\/ocultar-el-error-que-convierte-una-crisis-en-escandalo\/"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/37087","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2070"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=37087"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/37087\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/37115"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=37087"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=37087"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ramonramon.org\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=37087"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}